Bunt. O Polkach, które zdobywały Himalaje autorstwa Piotra Trybalskiego to reportaż, który czyta się z rosnącym podziwem i emocjami. To nie jest wyłącznie książka o górach. To opowieść o przekraczaniu granic – tych wyznaczanych przez naturę, ale też przez społeczeństwo. To historia kobiet, które nie pytały, czy mogą. Po prostu szły w górę.
Autor oddaje głos bohaterkom, które przez dekady musiały walczyć nie tylko z lodem, wiatrem i wysokością, lecz także z uprzedzeniami. W XX wieku wspinaczka wysokogórska była światem niemal całkowicie zdominowanym przez mężczyzn. Kobiety bywały spychane do ról drugoplanowych – pozostawały w bazach, organizowały zaplecze, wspierały. O wejściach na ośmiotysięczniki często mogły jedynie marzyć. A jednak bunt narastał. Cichy, konsekwentny, uparty.
Centralną postacią książki jest oczywiście Wanda Rutkiewicz – jedna z najważniejszych postaci światowego himalaizmu. Jako pierwsza Polka i trzecia kobieta na świecie stanęła na szczycie Mount Everest. Jednak jej znaczenie wykracza daleko poza statystyki. Rutkiewicz była symbolem zmiany. Udowodniła, że miejsce kobiet jest na szczycie – dosłownie i metaforycznie. Jej determinacja otworzyła drzwi kolejnym pokoleniom alpinistek.
Trybalski nie tworzy jednak pomnika. Pokazuje Rutkiewicz jako osobę z krwi i kości – ambitną, charyzmatyczną, czasem trudną we współpracy. Przywołuje choćby historię kobiecej wyprawy na Gaszerbrum, której sukces uznano za jedno z największych osiągnięć w dziejach polskiego himalaizmu. Dla części uczestniczek był to początek drogi ku najwyższym szczytom, dla innych – bolesny koniec wspinania w zespole Wandy. Bunt nie zawsze oznacza jedność. Czasem rodzi konflikty, napięcia i rozczarowania.
Ogromną siłą książki jest jej szeroki kontekst historyczny. Autor prowadzi czytelnika od pierwszych taterniczek po współczesne himalaistki. Pokazuje, jak zmieniała się Polska – politycznie, społecznie, kulturowo – i jak te zmiany wpływały na możliwości kobiet. Himalaje stają się tu nie tylko przestrzenią ekstremalnej wspinaczki, lecz także metaforą walki o równość.
Warunki w najwyższych górach świata są bezlitosne. Mróz, lawiny, huraganowy wiatr, choroba wysokościowa. Każdy krok może kosztować życie. A jednak bohaterki tej książki wracały tam wielokrotnie. Co je napędzało? Pasja, ambicja, potrzeba wolności, chęć udowodnienia sobie i innym, że potrafią. Dla jednych był to bunt przeciw ograniczeniom narzucanym przez świat, dla innych – bunt przeciw własnym lękom.
Nie wszystkie historie mają szczęśliwe zakończenie. Kilka z tych kobiet zostało w górach na zawsze. I właśnie ta świadomość nadaje reportażowi dodatkowej głębi. Cena, jaką płaciły za swoje marzenia, bywała ogromna. Czasem była to samotność, czasem konflikty rodzinne, czasem życie. Trybalski opisuje te dramaty z wyczuciem i empatią, unikając taniej sensacji.
Książka jest napisana przystępnym językiem. Autor, doświadczony dziennikarz i reporter, potrafi połączyć faktografię z narracyjną lekkością. Dzięki temu „Bunt” czyta się jak wciągającą opowieść, a jednocześnie jak rzetelne kompendium wiedzy o historii kobiecej wspinaczki. To propozycja nie tylko dla miłośników gór. To lektura dla wszystkich, którzy cenią historie o sile charakteru i odwadze.
Najbardziej poruszające jest jednak to, że bunt tych kobiet nie był jednorazowym gestem sprzeciwu. To był proces. Lata pracy, treningów, wyrzeczeń. Lata udowadniania, że kobieta w Himalajach nie jest wyjątkiem ani ciekawostką. Dziś obecność kobiet na ośmiotysięcznikach nikogo już nie dziwi, ale ta normalność została wywalczona.
„Bunt” to opowieść o drodze na szczyt – w śniegu, w lodzie, wbrew stereotypom. To książka o odwadze, która zmienia rzeczywistość. I o tym, że prawdziwy bunt nie polega na krzyku, lecz na konsekwentnym stawianiu kolejnych kroków w górę.
Foto. Wydawnictwo Literackie
