Reporterka autorstwa Jacka Antczaka to książka, która w wyjątkowy sposób oddaje hołd Hannie Krall – jednej z najważniejszych postaci polskiego reportażu literackiego. Antczak, sam uznany reporter, z ogromną wrażliwością i profesjonalizmem kreśli sylwetkę kobiety, która na zawsze odmieniła polskie dziennikarstwo. Nie jest to jednak klasyczna biografia – raczej portret zbudowany z rozmów, anegdot, wspomnień i refleksji, w którym autor próbuje uchwycić istotę stylu i siły przekazu Hanny Krall.
Hanna Krall znana jest przede wszystkim z reportaży, które dotykają tematów Holocaustu, pamięci, milczenia i tego, co pozornie niewyrażalne. Jej twórczość – oszczędna w formie, pełna niedopowiedzeń, często bardziej sugerująca niż opowiadająca – przez lata wyznaczała standardy dla polskiego reportażu. Antczak nie tylko przypomina najważniejsze tytuły, jak Zdążyć przed Panem Bogiem, Hipnoza czy Biała Maria, ale także analizuje ich konstrukcję i styl, starając się pokazać, jak Krall buduje narrację i jak niezwykle uważna jest wobec swoich bohaterów.
W książce znajdujemy wiele odnośników do rozmów z osobami, które znały Krall osobiście – redaktorami, uczniami, współpracownikami, innymi dziennikarzami. Te wypowiedzi budują mozaikę obrazów, z której wyłania się postać wyjątkowa: skromna, nieśmiała, czasem surowa, ale zawsze całkowicie oddana słowu i prawdzie. Antczak nie unika również trudnych tematów – pisze o krytykach Krall, jej relacjach z redakcjami, o tym, jak nie zawsze było jej łatwo w środowisku medialnym. To wszystko czyni portret Krall bardziej złożonym i prawdziwym.
Jednym z największych atutów Reporterki jest umiejętność Antczaka do ukazania warsztatu reportera. Nie chodzi tylko o analizę tekstów Krall, ale o refleksję nad tym, czym właściwie jest reportaż – gdzie leży granica między dokumentem a literaturą, jaką odpowiedzialność ponosi autor wobec swoich bohaterów i czy reporter ma prawo interpretować czyjeś życie. Te pytania, które Antczak zadaje przy okazji opisywania pracy Krall, są aktualne i dzisiaj – w dobie szybkich mediów, uproszczeń i pogoni za sensacją.
Choć książka koncentruje się na jednej postaci, to jej kontekst jest znacznie szerszy. Reporterka to także opowieść o polskim dziennikarstwie XX wieku, o cenzurze, przemianach politycznych i społecznych, które wpłynęły na sposób, w jaki pisze się i czyta reportaż. To historia o sile opowiadania i o tym, że najważniejsze tematy – śmierć, pamięć, trauma – pozostają niezmienne, choć zmieniają się sposoby ich opisywania.
Hanna Krall nigdy nie zgodziła się na udzielenie klasycznego wywiadu rzeki, co sprawiło, że Jacek Antczak musiał stworzyć tę książkę na podstawie dostępnych materiałów. Pomysł na tę książkę jest ryzykowny, a przez to oryginalny – Antczak nie wymyśla Krall ani nie dopowiada jej głosu. On go odtwarza, budując swoją bohaterkę z fragmentów wywiadów, wystąpień, okruchów z gazet i książek. Efektem jest doskonale skompilowany, niemal teatralny dialog, który trafia w ręce czytelnika jako spójna, pełna niuansów opowieść. W „Reporterce” znajduje się miejsce na rozmowy autorki z Markiem Edelmanem, refleksje o kartkach zostawianych przez Krzysztofa Kieślowskiego, a także historie bohaterów i bohaterek jej reportaży. Nie brakuje też wspomnień mieszkańców miast tak odległych, jak Toronto, Iowa czy Rio de Janeiro. Z tych materiałów powstaje wyjątkowy obraz myśli i emocji Hanny Krall – kobiety, która z dziennikarskiej precyzji uczyniła prawdziwą sztukę.
Reporterka to pozycja obowiązkowa nie tylko dla miłośników reportażu, ale dla wszystkich, którzy interesują się literaturą faktu i historią mówioną. To także cenna lektura dla młodych dziennikarzy – pokazuje bowiem, że opowieść może zmieniać rzeczywistość, że czasem jedno zdanie potrafi więcej niż cały artykuł. Antczak, podążając śladem Hanny Krall, przypomina, że dobry reporter to nie ten, kto mówi najgłośniej, ale ten, kto potrafi słuchać.
Foto.: Wydawnictwo Marginesy
