Pamięć – Chleb aniołów- Patti Smith [recenzja]

Są wspomnienia, które układają życie w chronologiczną całość, i są takie, które działają jak światło padające na wybrane obrazy. „Chleb aniołów” Patti Smith należy zdecydowanie do tej drugiej kategorii. To książka zbudowana z pamięci – fragmentarycznej, czułej, czasem bolesnej, a czasem niemal baśniowej. Smith prowadzi czytelnika przez swoje dzieciństwo, dojrzewanie, pierwsze artystyczne fascynacje, miłość, macierzyństwo, żałobę i powrót do pisania. Nie tworzy jednak klasycznej autobiografii. Bardziej interesuje ją to, co zostało w niej po dawnych wydarzeniach, niż ich precyzyjna rekonstrukcja.

Najbardziej urzekające są rozdziały poświęcone dzieciństwu. Powojenna Ameryka w oczach małej Patti nie jest światem uporządkowanym i bezpiecznym. Są choroby, bieda, zaszczurzone osiedla, znikający sąsiedzi i nieustanne przeprowadzki. A jednak pamięć Smith potrafi przemienić tę rzeczywistość niemal w baśń. Dziewczynka rozmawia z królem żółwi, dowodzi armią rodzeństwa, walczy z łobuzami i szuka magicznych srebrnych monet. Już wtedy widać tę cechę, która później stanie się fundamentem całej jej twórczości – umiejętność odnajdywania czegoś niezwykłego w najbardziej zwyczajnych przedmiotach i wydarzeniach.

Z czasem do świata Patti wchodzą książki, poezja i muzyka. Arthur Rimbaud i Bob Dylan stają się dla niej nie tylko idolami, lecz przewodnikami po świecie sztuki. Smith zaczyna pisać wiersze, później teksty piosenek, aż w końcu tworzy własny język, w którym rock spotyka się z poezją. Szczególnie ciekawe są fragmenty dotyczące powstawania jej nagrań i utworów. Autorka nie buduje jednak własnego pomnika. Pisze o sztuce jako o czymś organicznym – wyrastającym z fascynacji, niepewności, przypadku i potrzeby wolności.

Wolność jest zresztą jednym z najważniejszych tematów książki. Patti Smith od początku podąża własną drogą, ale nie oznacza to życia podporządkowanego wyłącznie karierze. W pewnym momencie porzuca Nowy Jork i rockowy świat, by związać się z Fredem „Sonicem” Smithem. Ich wspólne życie w Michigan należy do najbardziej intymnych części wspomnień. Są rejsy, mapy morskie, plany podróży, dzieci, ogród i własny pokój do pisania. To zupełnie inny obraz Patti Smith niż ten utrwalony w kulturze popularnej – nie buntowniczki stojącej na scenie, lecz żony, matki i kobiety odnajdującej twórczą przestrzeń w codzienności.

Właśnie tutaj szczególnie wyraźnie widać, jak ważna jest dla niej pamięć. Smith nie opisuje Freda poprzez wielkie deklaracje. Przywołuje przedmioty, gesty, miejsca i chwile. Dzięki temu miłość wydaje się prawdziwa i bliska. Można nawet odczuć pewien niedosyt, bo Fred pozostaje momentami nieuchwytny, jakby autorka chroniła najbardziej prywatną część tej relacji. Ale być może właśnie na tym polega siła tej książki – nie wszystko zostaje dopowiedziane.

Najbardziej przejmująca część „Chleba aniołów” dotyczy strat. Smith mierzy się ze śmiercią męża, Roberta Mapplethorpe’a i innych bliskich jej osób. Nie próbuje nadawać cierpieniu łatwego sensu. Żałoba staje się częścią życia, którą trzeba nauczyć się nosić. Jednocześnie obok bólu pojawia się wdzięczność. Pamięć nie jest dla autorki wyłącznie źródłem cierpienia, ale również sposobem ocalania ludzi, miejsc i chwil przed całkowitym zniknięciem.

Styl Patti Smith pozostaje największym atutem książki. Jej proza jest poetycka, sensualna i pełna niezwykłych skojarzeń. Potrafi jednym zdaniem przemienić przedmiot codziennego użytku w symbol, a drobny gest w doświadczenie niemal metafizyczne. Czasami narracja staje się bardziej pospieszna, zwłaszcza w późniejszych partiach, a mnogość nazwisk może chwilami przytłaczać. Nie zmienia to jednak faktu, że jej język ma niezwykłą siłę.

„Chleb aniołów” jest czymś więcej niż opowieścią o słynnej artystce. To książka o tym, jak człowiek buduje siebie z doświadczeń, ludzi i miejsc, które nosi w sobie. O tym, że twórczość może być sposobem przeżywania żałoby, a pamięć – formą miłości. Patti Smith pokazuje, że nawet ból można przekształcić w słowo, a codzienność w sztukę. I właśnie dlatego jej wspomnienia są tak poruszające: bo opowiadając o własnym życiu, przypominają nam, że każdy z nas istnieje także poprzez to, co pamięta.

Foto.: Wyd. Czarne

Opublikowane przez

Magdalena Kurek - Kamińska

doktor nauk humanistycznych w dyscyplinie nauki o kulturze i religii na podstawie rozprawy pt.: "Polska prasa muzyczna przed transformacją ustrojową na przykładzie "NON STOP". Analiza czasopisma w latach 1972-1990", absolwentka dziennikarstwa i komunikacji społecznej na Uniwersytecie Gdańskim.  Jej zainteresowania obejmują literaturę, sztukę, psychologię ale główna pasja związana jest z tempem 33 obrotów na minutę (mowa oczywiście o muzyce płynącej z płyt winylowych).

Tagi
Śledź nas
Patronat

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *