Raju nie sprzedam – Riccardo Milani – „Takie jest życie”

Są filmy, które bardzo łatwo można byłoby zbyć wzruszeniem ramion, gdyby patrzeć na nie wyłącznie przez pryzmat fabularnego szkieletu. Bo przecież widzieliśmy już historie o małym człowieku stającym naprzeciw wielkiej machiny. Widzieliśmy opowieści o pieniądzach, które próbują kupić pamięć, ziemię, rodzinne dziedzictwo i prawo do życia po swojemu. Widzieliśmy też kino, w którym słoneczny krajobraz południa Europy staje się czymś więcej niż tylko atrakcyjnym tłem dla opowieści. A jednak „Takie jest życie”, film dystrybuowany w Polsce przez Best Film i objęty patronatem medialnym Głosu Kultury, ma w sobie coś ujmująco szczerego. Coś, co sprawia, że mimo znajomych tropów trudno nie kibicować tej historii. Nie dlatego, że zaskakuje na każdym kroku, lecz dlatego, że bardzo dobrze rozumie, o co naprawdę toczy się jej najważniejszy spór. Nie o pieniądze. Nie o ziemię. Nawet nie tylko o dom. O godność.

Punktem wyjścia jest historia Efisia Mulasa, pasterza żyjącego na słonecznym wybrzeżu południowej Sardynii. Człowieka, który nie potrzebuje wiele, bo jego świat jest zakorzeniony w miejscu, rytmie natury, codzienności i wartościach, które dla współczesnego świata coraz częściej brzmią jak egzotyczna fanaberia. Ten spokój zostaje jednak naruszony, gdy na horyzoncie pojawia się deweloper z wizją luksusowego kurortu. Z jednej strony mamy więc milionowe oferty, obietnice nowych miejsc pracy, turystyczny rozwój i bardzo dobrze znaną narrację o postępie. Z drugiej – człowieka, który nie chce sprzedać czegoś, czego w jego rozumieniu sprzedać się po prostu nie da. Ziemia nie jest tu parcelą inwestycyjną. Jest przedłużeniem pamięci, rodziny, tożsamości i życia, które może wydawać się komuś anachroniczne, ale przecież właśnie dlatego pozostaje tak cenne.

Najciekawsze w „Takie jest życie” jest to, że film nie zamienia tego konfliktu w prosty, toporny manifest. Oczywiście sympatia twórców od początku znajduje się po stronie Efisia, ale nie oznacza to, że opowieść jest całkowicie jednowymiarowa. Bardzo ważną postacią okazuje się Francesca, córka pasterza, rozdarta między światem ojca a obietnicą zmiany. I właśnie w niej najmocniej widać, że ta historia nie jest tylko opowieścią o złym kapitale i dobrym prostym człowieku. To także film o pokoleniowym pęknięciu, o zmęczeniu dziedziczonym losem, o pragnieniu wyrwania się z miejsca, które dla jednych jest domem, a dla innych może stać się klatką. Francesca wnosi do tej opowieści emocjonalną ambiwalencję, dzięki której całość robi się ciekawsza i bardziej ludzka. Bo przecież życie rzadko bywa tak proste, jak chcielibyśmy je sobie opowiedzieć.

Film bardzo dobrze pracuje tonem. Z jednej strony ma w sobie coś z feel-good movie – ciepło, lekkość, pogodę ducha i tę szczególną zdolność do wywoływania uśmiechu bez uciekania w pustą słodycz. Z drugiej strony nie brakuje tu melancholii, gniewu i lęku przed światem, który potrafi wszystko przeliczyć na potencjał inwestycyjny. Komediowy absurd nie rozbraja stawki, lecz pozwala ją lepiej znieść. To ważne, bo „Takie jest życie” mogło bardzo łatwo popaść w tonację pocztówkowej bajki o pięknej Sardynii i szlachetnym oporze wobec bezdusznych bogaczy. Tymczasem film, choć momentami przewidywalny, potrafi zachować emocjonalną uczciwość. Wie, kiedy rozjaśnić atmosferę, ale wie też, że za tym konfliktem stoi realny ból: świadomość, że świat, który znamy, może zostać nam odebrany nie przemocą, lecz ofertą nie do odrzucenia.

Ogromną siłą filmu jest przestrzeń. Sardynia nie zostaje tu potraktowana wyłącznie jako folder turystyczny, choć oczywiście widoki potrafią zachwycić. Turkus morza, dziewicze plaże, słońce i natura pracują na zmysły, ale jednocześnie mają znaczenie dramaturgiczne. Ten raj jest piękny właśnie dlatego, że nie został jeszcze całkowicie sprzedany. Kamera patrzy na niego z zachwytem, ale także z niepokojem, bo każde piękno pokazane w tym filmie ma nad sobą cień możliwej utraty. To bardzo proste, a jednocześnie skuteczne: im bardziej chcielibyśmy tam być, tym mocniej rozumiemy, dlaczego bohater nie chce oddać tego miejsca ludziom, którzy widzą w nim głównie przyszły luksusowy kompleks.

Nie jest to film bez wad. Bywają momenty, w których dramaturgia idzie po śladach dość dobrze znanych, a niektóre rozwiązania można przewidzieć wcześniej, niż twórcy zapewne by chcieli. Czasem emocje są też podprowadzone odrobinę zbyt wyraźnie, jakby film nie do końca ufał, że widz sam poczuje ciężar tej historii. Ale paradoksalnie nie odbiera mu to uroku. „Takie jest życie” nie udaje arcydzieła ani kina rewolucyjnego. To raczej porządnie zrobiona, ciepła, mądra i pokrzepiająca opowieść o tym, że nie wszystko, co ma wartość, musi mieć cenę. A w czasach, w których niemal każdy skrawek świata można opisać językiem inwestycji, taka myśl brzmi może prosto, ale wcale nie banalnie.

„Takie jest życie” działa najlepiej wtedy, gdy pozwala wybrzmieć swojemu najczystszemu tematowi: odwadze pozostania przy sobie. Nie przy uporze dla samego uporu, nie przy romantyzowaniu biedy czy prostoty, lecz przy przekonaniu, że człowiek ma prawo bronić świata, który go ukształtował. To film sympatyczny, wzruszający, momentami zabawny i zwyczajnie potrzebny. Może nie zostaje w głowie jako wielkie filmowe olśnienie, ale zostawia po sobie dobre ciepło i kilka pytań, które warto zabrać z kina do własnego życia. Bo czasem naprawdę najważniejsze jest to, żeby wiedzieć, czego nie da się sprzedać.